Kendi Tarhananızı Yapma Geleneksel Tarif ve Saklama Yöntemleri

Kendi Tarhananızı Yapma Geleneksel Tarif ve Saklama Yöntemleri

Geçen kış kızım hastalandığında... Hani şu burun akıntısı bitmek bilmeyen, öksürük krizi sabaha kadar devam eden cinsten. Nane limon, ballı süt falan fayda etmedi. Ne yaptıysam boş.

O yorgunlukla aklıma rahmetli babaannem geldi. Onun o sıcacık tarhana çorbası. Bilirsiniz, hemen içini ısıtırdı insanın.

Marketten alıyorduk hep, biliyorum. Kolaycılık işte, çocuklar varken her şeye yetişmek mümkün mü? Ama o zaman anladım, bazı şeyler hazırından olmuyor. Bazı lezzetler, bazı şifalar el emeği istiyor.

Bugün size, o eski günlerdeki gibi, kendi tarhananızı nasıl yapacağınızı anlatacağım. Evet, biraz zahmetli, kabul. Ama inanın, o ilk kaşığı tattığınızda her şeye değdiğini göreceksiniz. Hadi bakalım, kolları sıvıyoruz! ❤️

Neden Bu Önemli

Şimdi, hayat zaten koşuşturma. İki çocukla, ev işiyle, HobiRehber'le falan derken ne zaman tarhana yapacağım ben? Haklısınız. Ben de aynısını düşündüm.

Ama sonra düşündüm ki, marketten aldığımız tarhananın içinde ne var, ne kadar katkı maddesi var, hiç bilmiyoruz. Bir de raf ömrünü uzatmak için neler katıyorlar kim bilir? Çocuklarıma yedirirken hep içim rahatsızdı.

Bir kere de olsa kendin yapmanın tadı bambaşka oluyor. Hem ne yalan söyleyeyim, o hamuru yoğurmak, sonra kurutmak, her aşamasında elinin değdiğini bilmek... İnsana kendi gücünü hatırlatıyor.

Geçen ay küçük oğlumun alerjisi nüksettiğinde, doktorumuz "mümkün olduğunca doğal beslenin" dedi. O an dank etti. Tarhana, bizim kültüre ait, doğal bir probiyotik kaynağı. Neden bu kadar zamandır bu hazineyi kendimiz yapmaktan kaçmışım? Hem düşününce, ayda bir kere market alışverişine ayırdığım o bütçenin bir kısmını tarhanaya ayırıp daha sağlıklı bir şeye dönüşüyor. Farkında mıyız?

Tarhana Nedir ve Neden Evde Yapmalı?

Tarhana dediğin şey, aslında bir nevi fermente olmuş unlu mamul. Yoğurt, un, çeşitli sebzeler ve baharatlarla hazırlanan bir karışım. Anadolu'nun her yerinde, hatta Balkanlar'da bile farklı farklı versiyonları var.

Bizim evde favori olan, domatesli ve naneli olanı. Ama siz isterseniz kırmızı biber, soğan, hatta kabak bile ekleyebilirsiniz. Eline ne geçiyorsa, Zeynep usulü.

Peki, neden evde yapalım bu kadar zahmete girip?

İçindekiler Kontrolü: En önemlisi bu bence. Hangi sebzeleri kullandığınızı, yoğurdun tazeliğini, unun kalitesini siz belirliyorsunuz. Katkı maddesi, koruyucu falan asla yok. Mis gibi, tertemiz. Besin Değeri: Fermente bir ürün olduğu için bağırsak sağlığına çok iyi geliyor. Doğal probiyotik kaynağı. Özellikle kış aylarında bağışıklık sistemini destekliyor, o hani bitmek bilmeyen çocuk hastalıklarına karşı bir nebze olsun kalkan görevi görüyor. Ekonomik: İlk başta biraz malzeme alacaksınız belki ama sonraki aylarda düşününce, marketten sürekli tarhana almak yerine kendi yaptığınızı tüketmek uzun vadede bütçeye de dost oluyor. Bir kere yapıyorsun, bütün kış yetiyor. Geleneği Yaşatmak: Çocuklarıma bu süreci anlatmak, göstermek, hatta onlara da küçücük görevler vermek... Bu bile başlı başına değerli. Sanki babaannemden bana geçen o sıcacık mirası onlara da aktarıyorum gibi hissediyorum.

Bir de o koku var, değil mi? Tarhana kururken evin içine yayılan o mayhoş, baharatlı koku. O hissi bilirsin, değil mi? İşte o koku bile başlı başına bir sebep.

Adım Adım Kendi Tarhananı Yapımı

Şimdi gelelim asıl konuya. Tarhana yapmak öyle zor bir şey değil aslında. Sadece biraz sabır istiyor. Ben genelde hafta sonu başlıyorum, o zaman çocuklar kreşte falan oluyor, daha rahat ediyorum. Veya akşam herkes uyurken, mutfakta kendime bir alan yaratıyorum.

Adım 1: Malzemeleri Hazırla

Önce malzemeleri bir araya toplayalım. Bunlar genelde benim kullandıklarım, siz kendi zevkinize göre değiştirebilirsiniz.

Yoğurt: 2 kg tam yağlı ev yoğurdu veya süzme yoğurt. Ev yapımı olursa daha güzel olur. Ben genelde köylere giden arkadaşımdan rica ediyorum. Un: 1 kg tam buğday unu (veya beyaz un, karar sizin). Ben tam buğday kullanmayı seviyorum, daha besleyici. Kırmızı Biber: 1-2 adet taze kırmızı kapya biber. Rengi ve lezzeti için. Domates: 3-4 adet olgun domates. Kuru Soğan: 1 büyük boy. Sarımsak: 4-5 diş. Nane: Bir tutam taze nane (veya 2-3 yemek kaşığı kuru nane). Tuz: 2-3 yemek kaşığı kaya tuzu. Normal tuz da olur ama kaya tuzu fermente ürünlerde daha iyi.

Sebzeleri yıkayıp kabaca doğruyorum. Rondo veya blender varsa hayat kurtarıcı, yoksa ince ince doğramak biraz zaman alıyor.

Adım 2: Hamuru Yoğur

Doğradığınız tüm sebzeleri, naneyi, sarımsağı ve yoğurdu derin bir yoğurma kabına alın. Üzerine unu ve tuzu ekleyin.

Ellerinizle iyice karıştırın, yoğurun. Ne çok katı ne çok cıvık bir hamur olmalı. Benim ilk seferimde biraz cıvık olmuştu, un ekleyerek toparladım. Gözünüz korkmasın, hamur toparlanır.

Hamur kıvamını alınca üzerini temiz bir bezle örtün. Ben mutfak havlusu kullanıyorum. Kapağını da kapatıyorum.

Adım 3: Fermente Süreci

Şimdi bekleyiş zamanı. Hamuru oda sıcaklığında (yaklaşık 20-25 derece) fermente olmaya bırakın. Bu süreç 5 ila 7 gün sürebilir.

Her gün, günde en az iki kere hamuru karıştırmanız gerekiyor. Bu, havalanmasını sağlıyor ve küflenmeyi önlüyor. Karıştırdıkça o kendine has ekşimsi kokuyu alacaksınız, telaşlanmayın, bu iyiye işaret.

İlk başlarda hamur kabarıp taşmaya çalışabilir. Benim bir keresinde dolabı boydan boya batırmıştı, gece uyanınca gördüm. Öğreniyorum işte. Onun için büyük bir kaba koymak iyi fikir.

Adım 4: Kurutma Öncesi Hazırlık

Fermente süreci bitince, yani hamurdan ekşimsi, mayhoş bir koku gelince ve hafifçe kabarınca, kurutma aşamasına geçebiliriz. Hamurun kıvamı da hafifçe değişmiş olacak.

Ben genelde büyük boy bir fırın tepsisine temiz bir bez seriyorum. Sonra hamurdan ceviz büyüklüğünde parçalar koparıp bu bezin üzerine aralıklı olarak diziyorum.

Bu aşamada çocukları da işin içine katıyorum. "Anneciğim, hadi gel tarhana ekelim" diyorum. Bazen birbirlerine fırlatıyorlar hamuru, ama ne yapayım, anı biriktiriyoruz işte.

Adım 5: Kurutma

En kritik aşamalardan biri bu. Tarhanayı güneş alan ama direkt güneş ışığına maruz kalmayan, havadar bir yere serin. Rüzgarlı bir balkon ideal. Ama toz almamasına dikkat edin.

Eğer balkonda yeriniz yoksa veya hava uygun değilse, ev içinde kalorifer peteğinin yanına da serebilirsiniz. Ama o zaman daha sık havalandırmanız gerekir.

Her gün, günde birkaç kez tarhana parçalarını çevirin ki her tarafı eşit kurusun. Yaklaşık 3-5 gün içinde dışı kurumuş, içi hafif nemli bir hale gelir. Benim ilk denememde dışı kurumuş, içi hâlâ ıslaktı. Sonra biraz daha beklettim.

Adım 6: Eleme ve Saklama

Tarhana parçaları tamamen kuruyunca, yani artık ufalanabilecek kıvama gelince, büyük bir tepsiye alın. Ellerinizle ufalayın.

Dilerseniz rondodan da geçirebilirsiniz, daha hızlı oluyor. Ama ben o elde ufalama hissini seviyorum. Sonra büyük delikli bir elekten geçirerek toz haline getirin. İri kalan parçaları tekrar rondodan geçirebilirsiniz.

Elediğiniz tarhanayı tekrar temiz bir beze serip 1-2 gün daha kurumaya bırakın. Bu, kalan nemin de gitmesini sağlıyor ve küflenmeyi önlüyor. Bu son kurutma çok önemli. O kadar emeğin boşa gitmesini istemeyiz, değil mi?

Tamamen kuruduğundan emin olduktan sonra, hava almayan cam kavanozlara veya bez torbalara koyarak serin ve kuru bir yerde saklayın. Benden size tavsiye, küçük kavanozlara ayırın. Böylece her açtığınızda hepsi hava almaz.

Saklama ve Sık Yapılan Hatalar

Tarhana yapmak kadar, onu doğru saklamak da önemli. Bütün kış afiyetle yiyebilmek için birkaç püf noktası var.

İnsanlar genelde burada takılıyor, biliyorum. Benim ilk tarhanamda nemli kalan bir kısım küflenmişti. Atmaya kıyamadım ama mecbur kaldım. İnsan öğreniyor hata yapa yapa.

"Tarhana sabır işidir. Acele eden küf bulur, sabreden lezzet."

Tamamen Kuruduğundan Emin Ol: Bu en kritik nokta. Tarhananın içinde en ufak bir nem kalırsa küflenir. Eleme sonrası 1-2 gün daha serin bir yerde havalandırarak kurutun. Elinize aldığınızda hışırdamalı, ıslaklık hissi olmamalı. Hava Almayan Kaplar: Cam kavanozlar veya bez torbalar en iyi seçenek. Plastik kaplardan kaçınmak lazım. Kilitli poşetler de olabilir ama ben camı daha çok seviyorum. Serin ve Kuru Ortam: Güneş almayan, nem oranı düşük bir kiler veya mutfak dolabı ideal. Buzdolabına koymaya gerek yok, hatta nemden dolayı daha çabuk bozulabilir. Böceklenmeye Dikkat: Bazen tarhananın içine küçük böcekler girebiliyor. Bu yüzden arada bir kontrol edin. Eğer varsa, atmak zorunda kalırsınız. Bunun için kavanozların ağzını sıkıca kapatmak çok önemli. Hızlı Tüketim Değil: Bir kerede çok fazla yapıyorsanız, küçük porsiyonlara ayırıp saklamak daha mantıklı. Böylece her açtığınızda tüm tarhana hava ile temas etmez. Nemli Ortamlardan Kaçın: Özellikle yaz aylarında hava nemliyse, tarhana kurutma süreci uzayabilir veya daha zor olabilir. Mümkünse kuru bir havada yapmaya çalışın.

Bu adımlara dikkat ederseniz, yaptığınız tarhana en az bir yıl boyunca tazeliğini korur. Hatta bazen iki yıl bile dayandığı oluyor. Deneyimlerime göre, ne kadar iyi kurutursanız o kadar uzun süre dayanıyor.

Sık Sorulan Sorular

Tarhana yapımına girişenlerin aklına takılan bazı sorular oluyor. İlk yaptığımda ben de birçok şeyi merak etmiştim. İşte benim tecrübelerimle cevaplarım:

Hangi sebzeleri kullanabilirim, illa domates ve biber mi olmalı?

Hayır, kesinlikle şart değil. Ben domates ve biberi renk ve lezzet için kullanıyorum. Ama içine havuç, kereviz, pırasa, hatta taze kabak bile rendelenir. Rondo'dan geçirdiğiniz her sebze tarhananıza farklı bir tat katacaktır. Yaratıcılığınızı kullanın!

Tarhana kaç günde kurur?

Bu tamamen havaya, neme ve serdiğiniz yerin durumuna bağlı. Genelde 3 ila 7 gün arasında değişiyor. Güneşli ve rüzgarlı bir havada 3 günde kururken, ev içinde kalorifer peteğinin yanında biraz daha uzun sürebilir. Tamamen kuruması için sabırlı olmak şart.

Küflenme olursa ne yapmalıyım?

Eğer tarhananızın üzerinde küflenme görürseniz, maalesef o kısmı atmalısınız. Küf genellikle nemli kalan bölgelerde oluşur. Ben bir keresinde minik bir yerinde küf görmüştüm, çok üzülmüştüm. Küflenen parçaları ayırıp kalanları tekrar kontrol ettim, tamamen kuruttum. Ama genel bir küflenme varsa, hepsini atmanız gerekebilir. Riski göze almayın.

Tarhana yaparken en çok yapılan hata nedir?

Bence en büyük hata, yeterince kurutmamak. İnsan acele ediyor, bir an önce bitirip kaldırmak istiyor. Ama eğer içinde nem kalırsa, bütün emeğiniz boşa gider ve küflenir. İkinci hata ise hamuru yeterince karıştırmamak. Fermente sürecinde hamuru karıştırmak, hava almasını sağlıyor ve kötü bakterilerin üremesini engelliyor.

Tarhanayı buzdolabında saklamak gerekir mi?

Hayır, gerekmez. Hatta buzdolabı nemli bir ortam olduğu için tarhananın nemlenmesine ve daha çabuk bozulmasına neden olabilir. Tarhanayı serin, kuru ve karanlık bir yerde, hava almayan cam kavanozlarda saklamak yeterlidir. Kiler dolabı bunun için idealdir.

Bu tarif çocuklu aileler için uygun mu?

Kesinlikle evet! Zaten kendim de iki çocuğum için yapıyorum. Sebzeleri bol koyup, baharatları biraz daha az kullanarak çocuklara özel bir tarhana yapabilirsiniz. Kendi ellerinizle yaptığınız için içinde ne olduğunu biliyorsunuz, bu da anneler için en büyük güvence. Soğuk kış günlerinde sıcacık bir kase tarhana çorbası, emin olun en iyi ilaçlardan biri oluyor.

Ne kadar dayanır?

Eğer tarhanayı doğru bir şekilde kurutup, uygun koşullarda saklarsanız, tazeliğini ve besin değerini kaybetmeden 1-2 yıl kadar dayanabilir. Hatta bazı teyzeler "ne kadar eski olursa o kadar lezzetli olur" derler. Ben de bir yıl geçince daha bir oturuyor lezzeti diyebilirim.

Sonuç

Gördünüz mü? Tarhana yapmak öyle dağları devirmek gibi bir şey değil. Sadece biraz zaman, biraz sabır ve bolca sevgi istiyor. Tıpkı annelik gibi, tıpkı hobi projelerimiz gibi.

O ilk kaseyi kendi ellerinizle yaptığınız tarhana çorbasıyla doldurduğunuzda, çocuklarınızın kaşıkladığını gördüğünüzde, işte o an anlayacaksınız. Her şeye değmiş. O yorgunluk, o bekleme, o uğraş... Hepsi birer anıya dönüşecek ve size sıcacık bir his bırakacak.

Hadi bakalım, bugün olmasa da bu hafta sonu, veya gelecek ay... Ne zaman kendinizi hazır hissederseniz. Bir köşeden başlayın. Küçük bir miktar yapın mesela, ilk deneme olsun. Emin olun, bir kere başlayınca devamı gelecektir. Şimdiden afiyet olsun! 👋