Bir tarifi defalarca okumama rağmen makaronlar dördüncü denemede yine yayıldı. Kitaptaki püf noktalarını aklımda tuttuğumu sanıyordum ama beynim bilgiyi bir süre sonra siliyordu. Aynı sorunu kızımın anaokulunda öğrendiği hayvanlarda da gördüm: akşam gösteriyoruz, ertesi gün unutulmuş oluyor.
Çözümü aralıklı tekrar tekniğinde buldum. Hem kendi hobi notlarıma hem çocukların derslerine uyguladığım bu yöntem, karmaşık bir yazılım gerektirmiyor; birkaç karton ve beş kutuyla evde kurulabiliyor. Kendi hızınıza göre esnetebildiğiniz için hem yetişkine hem çocuğa uyuyor.
Aralıklı Tekrar Nedir
Aralıklı tekrarın mantığı basit: bir bilgiyi öğrendikten hemen sonra değil, tam unutmaya yüz tuttuğu anda tekrar etmek. Bilgiyi taze taze tekrarlamak boşa emektir çünkü zaten bilirsiniz; asıl kalıcılık, hafıza zayıflarken yapılan tekrarla sağlanır. Her tekrar, bilgiyi kısa süreli hafızadan uzun süreli hafızaya doğru bir adım daha taşır.
Bunun arkasında bir gözlem var. Alman psikolog Hermann Ebbinghaus, öğrenilen bilginin zamanla nasıl hızla kaybolduğunu ölçtü ve buna "unutma eğrisi" adı verildi. Yeni bir bilgiyi öğrenir öğrenmez unutmaya başlarız; bu doğal bir süreçtir, hafızanın kusuru değil. Aralıklı tekrar tam da bu eğriyi tersine çevirmek için bilgiyi kritik anda hatırlatır. Yöntemin ayrıntıları için aralıklı tekrar maddesine ve kavramın kaynağı için Ebbinghaus maddesine bakabilirsiniz.
Her doğru tekrar, bir sonraki tekrara kadar geçmesi gereken süreyi uzatır. Yani zamanla aynı bilgiyi giderek daha seyrek tekrarlar, sonunda uzun süreli hafızaya kazırsınız. Bu yüzden yöntem başta emek ister ama ilerledikçe size zaman kazandırır; iyi bildiğiniz şeyi tekrar tekrar ezberlemekle uğraşmazsınız. Bilgiyi hatırlamaya çalışırken zorlanmak da işin bir parçasıdır; bu küçük çaba, beynin o bilgiyi daha sağlam kaydetmesini sağlar.
Hafıza Kartı Sistemi Kurma
Bu yöntemin kağıt kalemle kurulan haline Leitner kutu sistemi denir. Kurmak için beş kutu ve bir tomar karta ihtiyacınız var.
1. Kartları hazırlayın. Öğrenmek istediğiniz her şeyi tek kart tek soru olacak şekilde yazın. Bir yüze soru, arka yüze cevap. Örneğin ön yüzde "Makaronda yumurta akı ne kadar çırpılır?", arka yüzde "Köpürüp beyazlaşana ve ters çevrilince akmayana kadar". Çocuk için "3 × 5 = ?" ve arkasında "15". Küçük kartonlar, hatta kesilmiş kağıt parçaları bile iş görür; geri dönüşüm kartonu hem ucuz hem çevre dostudur. İlk kartları hazırlamak bir öğleden sonranızı alabilir ama bunu da bir el işi gibi düşünün.
2. Kutuları etiketleyin. Beş kutuya sırasıyla "1. Gün", "3. Gün", "7. Gün", "15. Gün" ve "30. Gün" yazın. Bu aralıklar unutma eğrisini karşılayacak biçimde giderek açılır; kendinize göre ayarlayabilirsiniz. Yeni hazırladığınız tüm kartlar "1. Gün" kutusuna girer, herkesin başlangıç noktası burasıdır.
3. Tekrar edip kart taşıyın. Bir kutudaki karta bakıp cevabı doğru bildiyseniz kartı bir üst kutuya taşıyın; yani "1. Gün"den "3. Gün"e. Bilemediyseniz kart en baştaki "1. Gün" kutusuna geri döner. Böylece iyi bildiğiniz bilgiyi seyrek, zorlandığınızı sık tekrar edersiniz. Her gün "1. Gün" kutusuna bakmanız gerekir; diğer kutulara üzerlerindeki gün aralığında.
4. Sistemi büyütün. "30. Gün" kutusu dolup taşarsa "60. Gün", "90. Gün" gibi yeni kutular ekleyin. Aralıkları kendi öğrenme ve unutma hızınıza göre değiştirmekte serbestsiniz; önemli olan hangi bilgiyi ne sıklıkla tekrar ettiğinizi dürüstçe takip etmek.
Rutin Oluşturma
Sistemin işlemesi için düzenli olmak gerekir, ama bu her gün saatlerce çalışmak demek değil. Günde 10-15 dakika yeter. En verimli anları küçük boşluklarda bulursunuz: sabah herkes uyanmadan önce, akşam yemeği sonrası bulaşık beklerken, ya da çocuklar uyuduktan sonraki ilk dakikalar. Bu küçük anları yakalamak, büyük bir zaman dilimi ayarlamaktan çok daha sürdürülebilir.
Kart sayısı azaldıkça bu süre daha da kısalır çünkü çoğu kart üst kutulara terfi eder ve seyrek tekrar gerektirir. Başlangıçta "1. Gün" kutusu kalabalık görünse de birkaç hafta içinde boşalmaya başlar; işte o an bilgilerin kalıcı hafızaya yerleştiğinin işaretidir. Bu görünür ilerleme, yani kartların kutular arasında yukarı taşınması, sistemi sürdürmek için iyi bir motivasyon kaynağıdır; ne kadar öğrendiğinizi gözünüzle görürsünüz.
Bu sistemin nerede işe yaradığını somut örneklerle düşünmek faydalı. Bir nakış deseninin adım sırası, bir dikiş makinesinin iplik takma yolu, çocuğun çarpım tablosu, İngilizce kelimeler, sebze fidelerinin ekim ayları ya da yeni bir tarifin kritik ölçüleri; hepsi tek soru-tek cevap kartına indirgenebilecek bilgilerdir. Bir konuyu kartlara böldüğünüzde onu ne kadar iyi anladığınızı da görürsünüz, çünkü net bir soru yazmak konuyu netleştirmeyi gerektirir.
Dijital tercih edenler için Anki gibi uygulamalar aynı aralıklı tekrar mantığını otomatik yürütür. Ama kart hazırlamayı çocuklarla birlikte yapmak başlı başına bir el işi etkinliğine dönüşüyor; okuma öncesi yaştaki çocuklar için resimli kartlar hazırlayıp siz okuyarak, onlar resmi göstererek ilerleyebilirsiniz. Bu yöntem, güvenlik kurallarını öğreten çocuklar için projelerle de birleştirilebilir.
Sık Yapılan Hatalar
Tek karta çok bilgi sığdırmak: Kartı detaya boğmak hem hazırlarken yorar hem tekrar ederken motivasyonu düşürür; kural tek kart tek soru. Aralıklara uymamak: Birkaç günü üst üste atlamak sistemi bozar; hayat araya girse de mümkün olduğunca gün aralıklarına sadık kalın. Kendini kandırmak: "Aslında biliyordum" deyip yanlış bildiğiniz kartı üst kutuya atmak öğrenmeyi baltalar; bilemediyseniz kart başa döner. Sistemi karmaşıklaştırmak: Renkli kalemler, süslü kartlar, onlarca kutu gereksiz; amaç öğrenmek, koleksiyon yapmak değil, basit tutun.
Sık Sorulan Sorular
Bu teknik sadece ezber için mi işe yarar?
Hayır. Bir nakış deseninin adımları, bir tarifin püf noktaları ya da bir güvenlik kuralı gibi anlama gerektiren konuların temel bilgilerini oturtmak için de faydalıdır. Bilginin çekirdeğini hafızaya yerleştirdiğinizde üzerine anlamak daha kolay gelir.
Hangi yaş çocuklar için uygun?
Okumaya başlamış her çocuk için uygun. Daha küçükler için resimli kartlar hazırlayıp siz okuyabilir, çocuk resmi gösterebilir. Okul çağındakiler için ders desteği olarak çok etkili.
Bir gün tekrarı unutursam sistem çöker mi?
Hayır. Ertesi gün kaldığınız yerden devam edin; o gün belki birkaç kart fazla çıkar, o kadar. Mükemmel düzen değil, süreklilik önemli.
Çok fazla kartım olursa ne yaparım?
Kartları konuya göre gruplayın; örneğin "Matematik" ve "İngilizce" ayrı tomarlar olsun. Ya da günlük bir üst sınır koyun, mesela "bugün en fazla 10 kart". Kalabalık "1. Gün" kutusu doğru bildikçe hızla boşalır.
Bu gerçekten ezberden farklı mı?
Evet. Bilgiyi tam unutmaya başladığınız anda tekrar ettiğiniz için beyin onu önemli sayıp uzun süreli hafızaya taşır. Bu, papağan gibi arka arkaya tekrardan daha derin ve kalıcı bir öğrenme sağlar. Aynı bilgiyi peş peşe on kez okumak yerine günlere yaydığınızda daha az emekle daha uzun süre hatırlarsınız.
Başlarken hedefi küçük tutun; bir konuda beş-on kartla deneyin, sistemin ritmini görün, sonra genişletin. Bugün bir karton kesip ilk öğrenmek istediğiniz şeyi bir karta yazın ve "1. Gün" kutusuna koyun; sistem, hangi bilgiyi ne zaman tekrar edeceğinizi zamanla size kendisi söyleyecek.
Zeynep Şahin
Zeynep Şahin, on yılı aşkın süredir el sanatları ve evde üretimle uğraşan bir hobi yazarı. Hobi Rehber'de yeni başlayanların gözünden yazıyor: her rehberde gerçek malzeme maliyetleri, adım adım fotoğraflı anlatım ve kendi yaptığı hatalardan çıkardığı dersler var.
Yorum yap
Yanıtlanan: