Marketten alınan bir litre badem sütünün fiyatını gördükten sonra, aynı sütü evde bir avuç yemiş ve suyla hazırlamak birden mantıklı görünüyor. Evde bitkisel süt yapmanın temeli üç adım: yemişi ıslatmak, suyla birlikte püre haline getirmek ve süzmek. Ceviz ve badem, hem yaygın bulunduğu hem de kremsi bir sonuç verdiği için başlamak için en uygun ikili. Aşağıda ikisinin de tarifini ölçüleriyle, ıslatma sürelerinden saklama koşullarına kadar tek tek anlatıyorum.
Ev yapımının en somut kazancı içeriği bilmek. Hazır ürünlerde kıvam artırıcı, koruyucu, emülgatör ve çoğu zaman ilave şeker bulunur; evde yaptığınızda ise elinizde yalnızca yemiş ve su olur, isterseniz birkaç hurma ya da bir tutam vanilya eklersiniz. Farklı türlerin nasıl üretildiği ve besin içerikleri için bitkisel süt çeşitleri maddesine bakabilirsiniz.
Neden evde yapmalı
Evde yapılanın hem tadı hem maliyeti hazır olandan ayrışıyor. Bir litre hazır bademe ödediğiniz paraya kıyasla, evde bir su bardağı badem ve suyla çıkardığınız süt çoğu zaman daha ucuza mal olur; düzenli tüketiyorsanız fark aylık bütçede belirgin biçimde hissedilir.
İçerik tarafı da öyle. Kendi yaptığınızda sadece yemiş ve su vardır; tatlandırmak isterseniz hurma, bal ya da akçaağaç şurubu gibi doğal seçenekler eklersiniz. Ne koyduğunuzu bilmek, özellikle çocuklara ikram ederken rahatlatıcı oluyor.
Hangi yemişler, ıslatma ve oranlar
En popüler ikili badem ve ceviz. Badem sütü hafif ve hafif tatlımsı olur; ceviz sütü daha yoğun, yağlı ve kremsidir. Fındık, kaju, hatta yulaf ve pirinç gibi alternatifler de var ama burada bu ikisine odaklanıyoruz.
İşin en belirleyici adımı ıslatma. Yemişi ıslatmak hem püre haline gelmesini kolaylaştırır hem de içindeki bazı acımsı bileşenlerin suya geçip daha yumuşak bir tat kalmasını sağlar. Süreler yemişe göre değişir:
- Bademler: En az 8 saat, tercihen bir gece ıslatın. Aceleniz varsa sıcak suda 1-2 saat bir miktar yumuşatır, ama tam verim için uzun süre en iyisi.
- Cevizler: Daha çabuk yumuşar, 4-6 saat yeterli. Cevizde ıslatmayı fazla uzatmak acımsı bir tada yol açtığı için süreyi aşmamaya dikkat edin.
Islattıktan sonra yemişin eski suyunu mutlaka dökün ve üzerine temiz su ekleyin; ıslatma suyu tada hoş bir şey katmaz. Oranlar ise istediğiniz kıvama bağlı:
- Kıvamlı süt: 1 su bardağı yemişe 2-3 su bardağı su. Kahvede ve tatlılarda kullanmak için yoğun bir sonuç verir.
- Daha sıvı süt: 1 su bardağı yemişe 4 su bardağı su. Gevrekle ya da smoothie'de kullanmak için hafif bir kıvam.
İlk denemede 1'e 3 oranıyla başlamak dengeli bir başlangıç; sonraki seferlerde suyu azaltıp çoğaltarak kendi zevkinize göre ayarlarsınız.
Evde badem sütü yapımı
Adım 1: Hazırlık
Bir gece ıslattığınız bir su bardağı bademi iyice süzün. Kabuklarını soymak zorunda değilsiniz ama soyarsanız süt daha açık renkli ve pürüzsüz olur. Blendere ya da mutfak robotuna 3 su bardağı temiz su ekleyin; filtrelenmiş su kullanmak tadı biraz daha saf yapar.
Adım 2: Püre haline getirme
Süzdüğünüz bademleri suyun içine ekleyip yüksek devirde yaklaşık 1-2 dakika çalıştırın. Bademlerin tamamen dağılıp suyla bütünleşmesi gerekir; blenderin gücüne göre bu süre uzayabilir. Karışım kremsi bir görünüm almalı. Tanecik kalırsa biraz daha çevirin, çok kalın olursa yarım bardak su ekleyin.
Adım 3: Süzme
Karışımı ince bir tülbent, sık süzgeç ya da özel süt torbasına dökün. Tülbentte kenarları toplayıp sıkarak tüm sıvıyı çıkarın. Süt torbası varsa iş daha kolay; sadece sıkmanız yeterli. Bu aşamada kalan posayı atmayın, aşağıda değerlendirme yollarını anlatıyorum.
Adım 4: Tatlandırma ve saklama
Süzülen sütü tekrar blendere alın. Tatlandıracaksanız çekirdeği çıkarılmış 1-2 hurma, bir çay kaşığı bal ya da birkaç damla vanilya ekleyip birkaç saniye çevirin. Temiz cam şişeye aktarıp buzdolabına kaldırın; genellikle 3-4 gün içinde tüketilmesi önerilir.
Evde ceviz sütü yapımı
Ceviz sütü badem sütüne çok benzer, birkaç küçük fark dışında. En belirgin ayrım ıslatma süresi ve cevizin yüksek yağ oranı sayesinde daha çabuk kremsileşmesi. Ceviz sütünün de içinde yer aldığı geniş yelpaze için badem ve fındık sütü karşılaştırmalarına bakmak farklı oranlar denemek için fikir verir.
Adım 1: Hazırlık
Bir su bardağı cevizi 4-6 saat ıslatın, sonra suyunu süzüp üzerine 3 su bardağı temiz su ekleyin. Acılaşmaması için ıslatma süresini uzatmayın.
Adım 2: Püre haline getirme
Islanmış cevizi ve suyu blendere alıp yüksek devirde 1-2 dakika çekin. Cevizin yağ oranı yüksek olduğu için karışım bademden daha hızlı kremsi bir kıvam alır.
Adım 3: Süzme ve saklama
Karışımı tülbent ya da süt torbasıyla süzün; posasını yine ayırın. Dilerseniz hurma, bal ya da vanilyayla tatlandırıp tekrar çevirin ve buzdolabına kaldırın. Ceviz sütü de en fazla 3-4 gün tazeliğini korur.
Posaları değerlendirme
Sütü süzdükten sonra elde kalan yemiş posası atılmayacak kadar değerli. En kalıcı yöntem posayı kurutup un haline getirmek: yağlı kâğıt serili tepsiye ince yayıp oda sıcaklığında birkaç gün ya da fırında en düşük derecede kurutun, sonra mutfak robotunda çekin. Böylece keklerde, kurabiyelerde ve pankeklerde kullanabileceğiniz badem ya da ceviz unu elde edersiniz.
Daha pratik yol, taze posayı doğrudan kek ve kurabiye hamuruna ya da smoothie'ye eklemek. Hem besleyiciliği artar hem israf olmaz. Kurutmadan saklayacaksanız buzdolabında birkaç gün dayanır; nemli posa çabuk bozulur, o yüzden ya hemen kullanın ya da iyice kurutun.
Tatlandırma ve kullanım alanları
Sade bitkisel süt yumuşak ve hafif bir tada sahiptir; isteğe göre birkaç doğal eklemeyle zenginleştirebilirsiniz. Süzülen süt tekrar blenderdayken çekirdeği çıkarılmış 1-2 hurma en pratik tatlandırıcıdır; bir çay kaşığı bal ya da akçaağaç şurubu da olur. Birkaç damla vanilya özütü tada derinlik katar, bir tutam tarçın ise özellikle ceviz sütüne kışlık bir sıcaklık verir. Tuz kırıntısı kadar bir miktar deniz tuzu, tatlılığı öne çıkardığı için çoğu tarifte fark yaratır.
Kullanım alanı geniş. Kahvaltıda gevrek ve yulaf ezmesiyle, kahvenin içinde köpürtülerek, smoothie tabanı olarak ya da kek ve kurabiye hamurunda inek sütü yerine kullanılabilir. Badem sütü hafif olduğu için içeceklerde, ceviz sütü ise yoğun kıvamı sayesinde tatlı ve sıcak içeceklerde daha iyi durur. Süt sıcak içeceğe eklenince hafifçe ayrışabilir; bunu azaltmak için önce az miktarını ısıtıp sonra kalanla birleştirmek işe yarar.
Sık yapılan hatalar
- Süt çok sıvı oldu: Su oranını fazla kaçırmışsınızdır. Sonraki denemede yemişi sabit tutup suyu azaltın ya da mevcut süte biraz yemiş ekleyip tekrar çevirin.
- Süt acı oldu: Genellikle cevizde görülür; çok uzun ıslatmak ya da bayat ceviz kullanmak nedendir. Islatmayı kısaltın ve taze yemiş tercih edin.
- Posayı ayırmakta zorlanma: İnce dokulu tülbent ya da süt torbası işi kolaylaştırır. Tülbent yoksa birkaç kat sık dokulu mutfak bezi de olur.
- Tat beklenildiği gibi değil: Yemiş azlığı, fazla su ya da eksik tatlandırma nedeniyle olabilir. Birkaç denemede kendi ideal oranınızı bulursunuz.
Sık sorulan sorular
Evde yapılan bitkisel süt ne kadar dayanır?
Buzdolabında temiz, kapalı bir kapta genellikle 3-4 gün tazeliğini korur. Yemişin tazeliği ve hijyen koşulları da süreyi etkiler; kullanmadan önce tadına bakmakta fayda var.
Başka yemişlerle de yapılır mı?
Evet, fındık, kaju, ay çekirdeği ve kabak çekirdeği gibi birçok yemiş ve tohumla yapılabilir. Yulaf ve pirinç gibi tahıl bazlılar için de benzer yöntem geçerli, sadece ıslatma süreleri değişir.
Hangi blender daha iyi?
Yüksek devirli, güçlü bir blender yemişi daha iyi parçalar ve sütü pürüzsüzleştirir. Başlangıç için normal bir blender da iş görür, yalnızca biraz daha uzun çalıştırmak gerekir.
Hazır sütten farkı ne?
En büyük fark içerik. Evde sadece yemiş, su ve isteğe bağlı doğal tatlandırıcı kullanırsınız; hazır ürünlerde kıvam artırıcı, koruyucu ve ek şeker bulunur. Ev yapımının dokusu da genelde daha doğaldır.
Kabuklu mu kabuksuz badem kullanmalıyım?
İkisi de olur. Kabuğu soyulmuş badem daha açık renkli ve pürüzsüz bir süt verir; kabuklu badem ise biraz daha koyu görünür ama tat farkı çok azdır. Kabuğu kolay soymak için bademleri kaynar suya 1 dakika atıp süzmek yeterli, kabuklar parmakla çıkar.
Süt ayrışıp dibe çökerse ne yapmalı?
Bu normaldir; ev yapımı sütte katkı maddesi olmadığı için bekledikçe yoğun kısım dibe iner. İçmeden önce şişeyi çalkalamak ya da kaşıkla karıştırmak kıvamı yeniden birleştirir.
Bebeklere inek sütü yerine verilebilir mi?
Bitkisel sütler yetişkin ve büyük çocuklar için bir alternatif olsa da bebeklerin beslenmesinde anne sütü ya da uygun formül mamanın yerini tutmaz. Bebeklerin beslenmesiyle ilgili kararları bir sağlık uzmanına danışarak vermek en doğrusu.
Bir avuç badem ya da cevizi bu akşam ıslatmaya bırakın; sabah süzüp ilk sütünüzü çıkarabilirsiniz. İlk denemede tam istediğiniz kıvamı tutturamasanız da, oranı bir sonraki seferde ayarlamak çok kolay. Kalan posayı da hemen bir kurabiye hamuruna katarak iki işi tek seferde bitirebilirsiniz.
Zeynep Şahin
Zeynep Şahin, on yılı aşkın süredir el sanatları ve evde üretimle uğraşan bir hobi yazarı. Hobi Rehber'de yeni başlayanların gözünden yazıyor: her rehberde gerçek malzeme maliyetleri, adım adım fotoğraflı anlatım ve kendi yaptığı hatalardan çıkardığı dersler var.
Yorum yap
Yanıtlanan: